Sinn Féin - On Your Side

Ó Chógar go Guth

3 April, 2008


Is mise Caitríona Ruane, Aire Oideachas do na sé chontae. Ba

mhaith liom fáilte críoúil a chur roimh gach duine anseo inniu

chuig léacht Bord na Gaeilge, in Ollscoil na hÉireann, Gaillimh.

Gabhaim buíochas don Ollscoil agus Bord na Gaeilge as an

chuireadh seo.

Agus gabhaim buíochas don ollscoil agus an Acadamh as an sar-

obair ata déanta acu.

Tá an t-iarthar múscailte inniu!

Is deis iontach é seo chun bualadh le chéile agus ceist na Gaeilge

a phlé.

Tá athbheochan na Gaeilge ar an scéal is rathúla sa tír seo ó

thaobh an chultúir de.

Is gné lárnach í an Ghaeilge sa chultúr Gaelach atá mar oidhreacht

chomónta do gach duine a chónaíonn ar an oileán seo (agus go

minic anois do dhaoine den sliocht Éireannach i dtíortha ar fud an

domhain).


De réir le Dhaonáireamh dhá mhile 's a sé, tá níos mó na milliún go

Leith cainteoir Gaeilge sna sé chontae is fiche. Sin daichead a

haon faoin gceád den phobal agus is ardú seacht faoin gcead é ó

dhá mhíle 's a dó.

Sna sé chontae tá trí bhunscoileanna nua bunaithe le déanaí-

1-Gaelscoil Ghleann Darach

2-Gaelscoil Éanna

3-Gaelscoil na Dáróige

Is linne an teanga mar sin de, pé creideamh ná dearcadh polaitiúil

atá againn.

Saibhraíonn an teanga muid go léir.

Sin an fáth a chreidim féin go docht go bhfuil gá leis an teanga a

chosaint.

Tá líon na gcainteoirí Gaeilge ag dul ó neart go neart, an t-am ar

fad.

Tá méadú suntasach go háirithe ar líon na bpáistí óga atá ag fáil a

gcuid oideachais trí mheán na Gaeilge agus is iad a dtodhchaí siúd

agus a gcearta siúd a chaithfear a chinntiú trí achtú.


Tá borradh Gaeloideachais ar na dea-scéaltaí de chuid pobal na

Gaeilge.

Tá sé mar príomh-chúram agamsa cinntiú go mbíonn scolaíocht

den chéad scoth ag páistí sa chuid thuaidh den tír. Tá líon na

dtúismitheoirí atá ag roghnú Gaeloideachais ag méadú an t-am ar

fad. Tá mise ag rá leis na tuismítheoirí gur féidir leo bheith cinnte

go bhfaighfidh siad an oideachas is fearr gur féidir linn a thabhairt

dóibh.

Chuaigh me chuid páisití chuig Bunscoil iontach ach bhí díoma

mór orm nuair nach raibh meanscoil ar fáil i mo cheantar, ach b'é

an gaeloideachas mo chéad rogha mar baineann ár mbunscoil leis

an pobal go léir; is rud pearsanta í; tá caidreamh mór agam leis na

muinteoirí agus tuigim go bhfuil ga ann glúin ilchultúrtha a chruthú

in Éireann.

Tá athbheochan na Gaeilge ár ngóthú thar na bearta. Tá

bunscoileanna agus naíscoileanna ag forbairt ar fud na sé chontae

go minic freisin agus is rud iontach í sin.

Inné, mar shampla, fuair Naíscoil an Droichead stádás oifigiúil I

mBéal Feirste Theas, Maith dóibh!

Tá rudaí ag forbairt agus ag neartú; tús maith leath na hoibre ach

tá tuilleadh le dhéanamh-

Faoi láthair tá céad seasca a hocht bunscoil lán-Ghaeilge agus

daichead a trí iarbhunscoil lán-Ghaeilge faoi lán seol lasmuigh den

Ghaeltacht le os cionn troiche 's a trí míle páistí ag freastal orthu.

De réir le Comhairle na Gaelscolaíocht tá tríoche's a dó múinteoir

lánaimseartha agus trí chéad seasca a trí dalta ar Mheánscoil

Feirste. Tá dhá iar-bhunscoil eile

ann anois a chuireann gaelscolaíocht ar fáil - Meánscoil Bhríde i

nDoire Cholm Cille agus Coláiste Chaitríona in Ard Mhacha. San

iomlán, tá gaelscolaíocht á cur ar fáil i seasca a cuig naíscoil,

bunscoil agus meánscoil faoi láthair

do tri mhíle, dhá chéad agus fíche a hocht dalta." Chomh maith le

sin tá an Choláiste Spéiriní ag fás fosta agus ní thig linn déármad a

dhéanamh ar na daltaí atá ag freastail ar scoileanna Bhéarla i

ndiaidh saol sa Bhunscoil. Ba chóir dúinn cearta s'acu a chosaint.

Tá rudaí le foghlaim againn ón chuid seo den tír agus ó na sé

chontae chomh maith. Táim den bharúil freisin gur chóir dúinn

labhairt le chéile fud fad an oileán chun córas oideachais iontach a

chur i bhfeidhm agus gur choir go mbeadh breis chomhoibrithe

thuaidh/theas ar cheist na gaelscolaíochta/ an oideachais.

Is maith an rud go bhfuil páistí ag freastail ar naíscoileanna,

bunscoileanna agus meanscoileanna ach táim den bharúil go

bhfuil tuilleadh aiseanna de dhíth. Ní leor go bhfuil páistí ag dul ar

scoil go láethiúil agus sin é.

Ní leor go bhfuil páistí ag foghlaim an ghaeilge i scoileanna go mall

ina saol. Bhí se molta agam agus curtha I bhfeidhm go bhfuil an

Ghaeilge agus An Spainnis ar fail do páistí óga.

Molaim níos mó tionscadáil nuálacha le haghaidh páistí.

Fiontracha spóirt, fiontracha iarscoile, clubanna óige i nGaeilge.

Molaim níos mó treallamh agus áiseanna, treallamh agus áiseanna

cuí dár bpáistí. Leabhair Harry Potter as Gaeilge, Diary of a Chav

as Gaeilge chomh maith le Péig ar ndóigh.

Sa lá atá inniu ann tá i bhfad níos mó deiseanna ann le haghaidh

páistí i ndiaidh a saol i nGaeloideachas. Tá gnóanna ag úsáid níos

mó Gaeilge na laethanta seo ná riamh chun a gcuid seirbhísí don

phobal a dhéanamh níos tarraingtí. Tá na meáin chumarsáide

Gaelacha ag dul ó neart go neart freisin i ndiaidh roinnt

deachtrachtaí ar na mallaibh le níos mó na 10 éagraíocht in Éirinn

anois. Tá an todhchaí slán sábhailte.

Ní hé sin le rá go bhfuil gach rud foirfe anois.

Níl sé.

Ach ó thaobh tumoideachais de; tugaim tacaíocht don fheachtas ar

son luath-thumoideachais. Táim ag caint faoin Ciorclán a chuir

deireadh leis an luath-thumoideachas i ngaelscoileanna trí iachall

a chur orthu an Béarla a mhúineadh ón dara théarma sna naíonáin

shóisir. Tá argóint mhór casta ann. Tá buntaistí ag tumoideachas

ar fud an oileáin agus anonn.

Ag caint go pearsanta d'fhoghlaim mé an Ghaeilge ar scoil ach

nílim líofa, ar an dhrochuair!! Ach nuair a chaith mé am i Méirica

Theas, le Spáinnis timpeall orm an t-am ar fad, d'obair sé dom.

Nuair a bhain mé Niacaragua amach agus mise ach fiche's a haon

bhí me ábalta Spainnis a labhairt I ndiaidh trí mhí!/

D'obair sé do na hiarchimí a thainig amach ó phriosiún líofa freisin.

Bhunaigh siad Jailtachtaí ar léith. Ba inspioráid iad go léir.

Agus tá cuma ar an scéal gur obair sé do Des Bishop fosta! Cosúil

le Des chuaigh mise go dtí an tAcadamh i gCeathrú Rua anuraidh

agus chuaigh mé ar ais ar scoil freisin!

Dúirt Des;."

"The Irish language gang have sort of adopted me, so for the

moment I'm immersed in it. But in the future? I don't know. I think

rather than be frustrated with it, I would be trying to motivate

people to speak it. I think the time is ripe but maybe that's the

naivety of the recent convert. Nobody can deny that there's a

momentum behind it. It is becoming associated with forward

thinking and innovation, even with wealth and elitism, which is just

comical given where it's come from."

Chríochnaigh sé le "long live náivity".

Agus tá "náivity" de dhíth. Ghlac sé náivity chun Glór na nGael,

Comhairle na Gaelscolaíochta agus Conradh na Gaeilge a fhorbairt agus

feach orthu anois!

Creidim go bhfuil pointe go iontach tábhachtach ag an fhear grinn

Des.

Agus credim gur thosaigh Dara Ó Cinnéide plé freisin nuair a

dhúirt sé;

"Sometimes I'm optimistic and sometimes I'm deeply pessimistic. I

think there is certainly a lot of goodwill towards it at the moment

and the hostility that was there has mainly evaporated, which is a

good thing. But the language is still being pushed underground all

the time in a very passive, subtle way, and you are forced to speak

English to accommodate other people, which is very strange. You

can't go into a shop and ask for something in Irish for example -

it's made very difficult for you to speak Irish even though it should

be a personal decision.

"Things like Seachtain na Gaeilge are a great effort, but it takes

more than that. At the moment it's mainly being done by the

schools and there have been huge mistakes in the promotion of

the language in the past."

Leis na bhfocail sin inár gcluasa ba choir dúínn an Ghaeilge a

shábhailt.

Anois a chairde, Ag bogadh go háit eile sa tír seo, tá dul chun cinn

thar barr déanta ó thaobh na Gaelscolaíochta sna sé chontae de ó

aontaíodh Comhaontú Aoine an Chéasta, GFA ar dtús le Máirtín

MacAonghusa agus anois fá churam s'agam féin.

Tá dul chun cinn déanta ó thaobh na North South Ministerial

Bodies agus an All Ireland Council freisin ón am a thosaigh na

hinstitiudí , agus bhí crinniú tabhachtact againn in Dun Dealgan

agus ceann tábhachtach in Ard Mhacha le baill DUP ina measc.

Tá athbhreithiúnas faoi lán tseoil ar Ghaeloideachas. Ghlac mé an

fhoireann chuig Acadamh na Gaillimhe agus chonaic siad an

Ghaeilge mar theanga oibre. Chonaic said paistí ag úsáid a

gcultúir gan aon bagairt, ag úsáid a teanga go nadurtha.

Tá muid ag obair le cinntiú go mbíonn polasaithe agus

gníomhaíochta an rialtais a bhaineann leis an Ghaeilge scrúdaithe

ó thaobh cearta de.

Tá siad seo mar cuid den chreatlach dlíthiúl - is dlíthe anois iad.

Seasaim sa chamber/ seomra mór go seachtainiúil agus bíonn baill

DUP ag déanamh ionsaí ar an Ghaeilge, mar shampla-

(shows oral questions)

Anois, cé nach Gaeilgeoir iontach mé úsáidim an Ghaeilge go

minic. Nar chóir go mbeadh eagla ar duine ar bith roimh an

Ghaeilge. Ba choir dúinn é a chosaint!

In ainneoin an chatha a bheas ann amach anseo le baill den chóras

pholaitiúil a bhfuil an nimh san fhuil acu don Ghaeilge, leanfaidh

Airí Shinn Féin ar aghaidh, taobh istigh dá gcuid ranna rialtais, a

thabhairt tosaíochta don Ghaeilge, an tosaíocht atá tuillte aici.

Ba mhaith linn córas oideachais iontach a fheicéail.

Táimid go fóill ag iarrraidh go solátharfar acmhainní breise don


rannóg réamhscoile. Táim go fóill ag diriú ar sholáthar riachtanas

speisialta don rannóg Gaeilge.

Anois ba mhaith liom cúpla focal a rá faoi Acht na Gaeilge.

Creidim go domhain go bhfaighfidh muid Acht Gaeilge.

Níor chóir go mbeadh iontas ar dhuine ar bith sa seomra seo gur

dhiúltaigh an DUP de.

Bheadh sé go maith dá nglacfadh aontachtóirí agus airí Sasanacha

go bhfuil na cearta céanna ag Gaeilgeoirí is atá ag gach duine eile

a labhrann Béarla. Agus cosúil le hAlban agus anseo sna sé

Chontae is fiche.

Mar sin, caithfidh muid feach ar an streachtailt chun cearta

Gaeilgeoirí a fháil, caithfidh muid cuimhniú gur troid leanúnach é

mar proiséas athraithe.


Tá sé de ceart againn Acht Gaeilge a fháil ach ní tharlóidh sé gan

feachtasaíocht agus obair chun é a bhaint amach, agus tá spás

san fheachtasaíocht sin do gach duine, daoine sa halla seo san

aireamh.

Deirim le gach duine anseo -bígí páirteach sna feachtas ar son

Acht Gaeilge nó ní féidir linn dearmad a dhéanamh go bhfuil an

ceist seo faoi chearta - go bhfuil cearta Gaeilgeoirí chomh

tabhachtach le cearta saoránaigh freisin.

Creidim go láidir go bhfuil an pobal Phrotastúnach chun tosaigh ar

an ábhar seo. Bhí mé ag leacht an tseachtain seo caite in Eaglais

Presbyterian faoin Ghaeilge. Téim chuig scoileanna

Protastúnacha go minic agus failtíonn siad mé as Gaeilge. Taim

ag iarraidh an bhearna a laghdú.

Ag croílár na díospóireachta seo agus na n-iarrachtaí chun an

Ghaeilge a chur chun cinn, tá ceist na gceart.

Tá sé de ceart ag Gaeilgeoirí a saol a chaitheamh trí mheán na

Gaeilge - ina gcuid gnó agus gnóthaí sóisialta.

Táim ag caint faoi cearta ó thuaidh agus ó dheas.

Tá an bogadh chun cinn suntasach déanta go dtí seo mar gheall ar

an obair dian ó gníomhairí, múinteoirí, clanna agus pobail.

Ba mhaith liom buíochas croíúil a thabhairt dóibh uilig.

Tharla seo in ainneoin cur in aghaidh millteanach ón chóras

pholaitiúl.

Tharla seo gan Acht Gaeilge a bheith againn.

Mar sin de, má leanann muid ag obair le chéile, leis an

dianseasmhacht agus díogras céanna a thug anseo muid, ansin níl

amhras ar bith orm go mbeidh rath orainn.

Mar a dhúirt ceann dár laochra,

"Is é gáire ár gcuid páistí a bheas mar dhíoltas againn."

Agus tá guth ár gcuid páistí ag árdú. I nuachtlitir le déanaí curtha

amach ag Iontabhas na Gaelscolaíochta chum siad an tearma "ó

chógar go guth."

Agus tá an guth sin níos láidhre de thairbhe an dea obair atá

déanta ag Conradh na Gaeilge, Iontaobhas na Gelscolaíchta,

Pobal, Foras na Gaeilge, Altram, Glór na nGael agus go háirithe na

tuismitheoirí, sheas said isteach sa bhearna baoil ar ais agus ar

ais.

Agus le sin i gcuimhne ba mhaith liom an leacht seo a chroichnú ó

chógar go guth freisin.

Go raibh maith agaibh.


Connect with Sinn Féin